Nikon – słownik pojęć i oznaczeń. Kompleksowe kompendium systemu F i Z (część 2)

System Nikona to jedna z najbardziej rozbudowanych i najdłużej rozwijanych platform fotograficznych w historii. Od aparatów dalmierzowych, przez legendarny bagnet F z 1959 roku, po współczesny system Z – terminologia potrafi przyprawić o zawrót głowy nawet doświadczonych fotografów.

Jeśli kiedykolwiek zastanawiałeś się, czym różni się Non-AI od AI-S, czy AF-D od AF-S, albo co oznacza ED, FL czy Nano, to ogólne kompendium terminologii Nikona znajdziesz tutaj. Niniejsza część druga pierwsza szczegółowo rozwija niektóre zagadnienia tej obszernej tematyki.

1. Uwaga na literkę E w oznaczeniach obiektywów!

Nikon Series E

Nikon Series E to budżetowa linia manualnych obiektywów z końca lat 70./80. XX wieku do bagnetu F.

• mechanicznie prostsze
• często lżejsze
• tańsze w produkcji
• oznaczane po prostu jako “Nikon” (bez napisu Nikkor)

Miały być ekonomiczną alternatywą dla klasycznych Nikkorów.

Nikkor E

Nikkor E to nie osobna seria, tylko oznaczenie Electronic aperture w nowoczesnych obiektywach.

• brak pierścienia przysłony
• przysłona sterowana elektronicznie z korpusu
• np. AF-S Nikkor 70-200mm f/2.8E FL ED VR

Czyli:

• Nikon Series E = budżetowa linia manualna z lat 80.
• Nikkor E = współczesne szkła z elektroniczną przysłoną

Ta sama literka, zupełnie inny kontekst epokowy i technologiczny.

2. Dodatkowe oznaczenia wczesnych obiektywów Nikkor

W starych obiektywach Nikkor literki typu Q, P, H, czy oznaczenia S.C. itd. nie były ozdobą – one coś realnie znaczyły.

To był stary system oznaczania liczby elementów optycznych i powłok.

Litery oznaczające liczbę soczewek

Nikon używał łacińskich prefiksów liczbowych:

Q – Quadra → 4 elementy

P – Penta → 5 elementów

H – Hexa → 6 elementów

S – Septem → 7 elementów

O – Octo → 8 elementów

N – Novem → 9 elementów

D – Deca → 10 elementów

Przykład:

Nikkor-Q 135mm f/2.8 → obiektyw z 4 soczewkami.

To było popularne głównie w latach 50.–70., zanim nazwy zaczęły robić się bardziej nowoczesne.

Co oznacza C i S.C.?

Tu robi się ciekawiej.

C = Coated → pojedyncza powłoka przeciwodblaskowa

S.C. = Single Coated (w praktyce: ulepszona wersja powłoki jedno-warstwowej)

Auto-S.C. → automatyczna przysłona + powłoki

Kiedy Nikon wprowadził multicoating, pojawiło się:

C (czasem jako dopisek w późniejszym okresie) → Multi-Coated

W latach 70. Nikon przestał mocno eksponować te oznaczenia, bo wielowarstwowe powłoki stały się standardem.

Kontekst historyczny

Te oznaczenia zobaczysz głównie w:

serii pre-AIm wczesnych Nikkor-S / Nikkor-H / Nikkor-Q, Nikkorach do aparatów dalmierzowych Nikona.

To był czas, kiedy liczba soczewek była czymś, czym można było się pochwalić. Dziś 4 elementy brzmią minimalistycznie, wtedy – technologicznie.

Mały przykład praktyczny

Nikkor-S Auto 50mm f/1.4

„S” → 7 elementów

„Auto” → automatyczna przysłona

brak „C” → wcześniejsza wersja bez multicoatingu

Późniejsze wersje były optycznie podobne, ale miały lepsze powłoki i kontrast.

Dlaczego to w ogóle ma znaczenie?

Bo:

starsze wersje bez multicoatingu = więcej flary, mniej kontrastu, więcej glow

wersje z C/S.C. = trochę bardziej uporządkowany obraz

konstrukcje 4–7 elementowe często mają bardziej klasyczną plastykę niż współczesne, klinicznie skorygowane szkła

3. Szczegółowe uwagi na temat różnic między AI i AIS

Oto klarowne zestawienie technicznych różnic między Nikon Nikkor AI a AI-S, oraz informacje o kompatybilności z aparatami i charakterze serii Series E.

Czym jest AI i AI-S

AI — Automatic Indexing

Wprowadzony przez Nikona w 1977 r.

Obiektywy AI mają mechaniczne sprzężenie przysłony z korpusem, co pozwala aparatowi odczytać wartość ustawionej przysłony i zapewnić poprawne działanie światłomierza. Sterowanie przysłoną nie jest liniowe (dla korpusu to ma znaczenie w trybach automatycznych)

W praktyce są kompatybilne z większością korpusów Nikon z bagnetem F pod warunkiem, że aparat ma dźwignię indeksowania.

AI-S — ulepszony system indeksowania (1981)

W praktyce: optycznie często brak różnic. Różnice są mechaniczne i systemowe. Rozwinięcie AI z jeszcze lepszym sterowaniem mechanizmem przysłony: ruch dźwigni jest bardziej liniowy i przewidywalny dla aparatu, co zwiększa precyzję i ułatwia działanie automatyki ekspozycji.

W efekcie aparat może nie tylko odczytywać, ale też lepiej sterować przysłoną, co ma znaczenie w trybach jak Priorytet Migawki czy Program w starszych korpusach. To standard, który później stał się bazą pod AF (pierwsze AF Nikkory są mechanicznie AI-S)

AI-S ma często wypustkę/rowek na mocowaniu sygnalizującą standard, oraz pomarańczowe oznaczenie najmniejszej wartości przysłony.

W praktyce różnica mechaniczna między AI a AI-S dotyczy przede wszystkim stopnia kontroli nad przysłoną i kompatybilności z automatycznymi trybami ekspozycji w latach 80.

Kompatybilność z aparatami Nikona

Które korpusy faktycznie korzystają z indeksowania AI-S?

Nikony od wczesnych lat 80. przeszły taką ewolucję, że automatyczne układy pomiaru światła zaczęły naprawdę korzystać z pełnego AI-S — szczególnie w trybach automatycznych.

Modele lustrzanek Nikona, które w pełni wykorzystują AI-S:

1. Nikon FA
   – klasyczny model z pełnym PASM, pełną automatyzacją i „High Speed Program” zoptymalizowanym pod AI-S.
2. Nikon FG
   – bardziej amatorski model z czasów Nikona FA; pełne działanie Program i Shutter z AI-S.
3. Nikon F‑301
   – ma pełne tryby ekspozycji i odpowiednią mechanikę do wykorzystania AI-S w P i S.
4. Nikon F‑501
   – pierwsza udana, seryjnie produkowana lustrzanka Nikona z AF (nie wliczamy tutaj modelu Nikon F3 AF) ; rozróżnia i wykorzystuje AI-S mechanicznie w automatyce ekspozycji.
5. Nikon F4
   – technicznie potrafi rozpoznać AI-S i wykorzystać dodatkowe informacje (ogniskowa) do lepszego doboru linii programu; jednak nie wykorzystuje w pełni możliwości jakie dają obiektywy z indeksowaniem AIS.

Modele takie jak FM, FM2, FE, FE2, F3 działają z obiektywami AI i AI-S, ale nie wykorzystują liniowości działania mocowania AIS w taki sposób jak Nikon FA.

Wszystkie obiektywy AI i AI-S można montować fizycznie na współczesnych korpusach lustrzanek cyfrowych Nikona ale pomiar światła wymaga ręcznego wpisania parametrów obiektywu („non-CPU lens”), by działał pomiar światła. Ta opcja jest dostępna tylko w modelach z górnej półki; w amatorskich lustrzankach cyfrowych (m.in. serii D3xxx/D5xxx) nie ma mechanizmu odczytu AI/AI-S — więc pomiar światła nie działa, chociaż mechanicznie da się je zamontować.

Nikon Series E — czy to były obiektywy AiS?

Krótka odpowiedź:

Tak — wszystkie obiektywy Nikon Series E są obiektywami z mocowaniem AI-S.

Wyjaśnienie:

Seria Series E to linia budżetowa Nikona z końca lat 70. i początku 80. oferująca proste konstrukcje o mniejszej liczbie elementów i lżejszej obudowie. Zatem określenie „Nikon Series E” NIE odnosi się do mechanizmu mocowania, tylko do linii ekonomicznych modeli obiektywów produkowanych równolegle z AI/AI-S Nikkorami — ale fizycznie miały one indeksowanie AI-S, podobnie jak wiele innych manualnych Nikkorów z tamtej epoki.

Jak odróżnić AI od AI-S wizualnie?

Najpewniejszy znak AI-S

małe wyfrezowane wgłębienie (notch) na tylnej części bagnetu

– mały półokrągły rowek

– widoczny przy bagnecie od tyłu

Jeśli jest to wycięcie → to AI-S.

AI tego nie ma.

Skala przysłony

AI-S:

często ma pomarańczową minimalną przysłonę

nadruk „AI-S” bywa obecny (ale nie zawsze)

AI:

brak oznaczenia „AI-S”

brak wycięcia przy bagnecie

Popularne modele Nikkor AI

Oto klasyki, które często spotkasz:

Nikkor 24mm f/2.8 AI

Nikkor 28mm f/2.8 AI

Nikkor 35mm f/2 AI

Nikkor 50mm f/1.4 AI

Nikkor 50mm f/1.8 AI

Nikkor 85mm f/2 AI

Nikkor 105mm f/2.5 AI

Nikkor 135mm f/2.8 AI

Micro-Nikkor 55mm f/2.8 AI

Wiele z nich później dostało wersje AI-S.

Popularne modele Nikkor AI-S

To już złota era manuala:

Nikkor 20mm f/2.8 AI-S

Nikkor 24mm f/2 AI-S

Nikkor 28mm f/2.8 AI-S (legendarny CRC)

Nikkor 35mm f/1.4 AI-S

Nikkor 50mm f/1.2 AI-S

Nikkor 50mm f/1.4 AI-S

Nikkor 85mm f/1.4 AI-S

Nikkor 105mm f/2.5 AI-S

Nikkor 135mm f/2 AI-S

Nikkor 180mm f/2.8 ED AI-S

Wiele z nich to do dziś absolutne klasyki pod cyfrową lustrzankę z pomiarem non-CPU.

Gwoli przypomnienia: wszystkie obiektywy Nikon Series E są mechanicznie AI-S.

To była budżetowa linia dla lżejszych korpusów (np. EM), ale standard bagnetu to AI-S.

Popularne modele Series E:

28mm f/2.8 Series E

35mm f/2.5 Series E

50mm f/1.8 Series E (naleśnikowa legenda)

100mm f/2.8 Series E

70-210mm f/4 Series E

Nie miały napisu Nikkor na froncie — tylko Nikon Lens Series E.

Optycznie?

50 1.8 Series E to absolutny killer jak za swoją wagę i cenę.

Jeśli kupujesz dziś

Do FM2 / FE2 → AI i AI-S bez różnicy użytkowej

Do FA → bierz AI-S

Do cyfr typu D850 → AI-S wygodniejsze, ale AI też działa