Nikon: słownik pojęć i oznaczeń. Kompleksowe kompendium systemu F i Z część 1

System Nikona to jedna z najbardziej rozbudowanych i najdłużej rozwijanych platform fotograficznych w historii. Od aparatów dalmierzowych, przez legendarny bagnet F z 1959 roku, po współczesny system Z – terminologia potrafi przyprawić o zawrót głowy nawet doświadczonych fotografów.

Jeśli kiedykolwiek zastanawiałeś się, czym różni się Non-AI od AI-S, czy AF-D od AF-S, albo co oznacza ED, FL czy Nano – to jest właśnie ten przewodnik. Z powodu niezwykłej rozległości materii, podzielimy to kompendium na części. Niniejsza część pierwsza kreśli ogólne ramy zagadnienia, z zaznaczeniem tematów, które zostaną rozwinięte lub poruszone później.

1. Krótki rys historyczny – od dalmierza do bagnetu Z

Zanim pojawił się legendarny bagnet F, Nikon produkował aparaty dalmierzowe, inspirowane konstrukcjami Contaxa. Przełom nastąpił w 1959 roku wraz z premierą Nikon F – lustrzanki, która zapoczątkowała jeden z najdłużej rozwijanych systemów w historii fotografii.

Bagnet F przetrwał dekady – od lustrzanek analogowych, przez cyfrowe DSLR, aż do 2018 roku, gdy Nikon zaprezentował nowy system bezlusterkowy Z wraz z aparatami Nikon Z6 i Nikon Z7.

Dwa bagnety, czyli F i Z, to dziś fundament całej terminologii Nikona.

2. Bagnet F: ewolucja kompatybilności

Tematyka różnic między Ai i AiS, między obiektywami Nikon Series E i Nikkor E, dodatkowych oznaczeń wczesnych obiektywów Nikkor, obiektywów PC i PC-E, obiektywów DC, obiektywów Micro Nikkor, telekonwerterów czy „króliczych uszu” zostanie rozwinięty w kolejnej części kompendium.

Non-AI (Pre-AI)

Najstarsze obiektywy systemu F (1959–1977).

• Mechaniczne przekazywanie wartości przysłony (poprzez tak zwane „królicze uszy”).
• Brak automatycznego indeksowania.
• Na wielu nowszych korpusach mogą uszkodzić dźwignię pomiaru światła (bez modyfikacji AI).

AI (Automatic Indexing) – 1977

W 1977 Nikon wprowadza system AI.

• Automatyczne przekazywanie informacji o przysłonie do aparatu.
• Lepsza kompatybilność i wygoda pracy.

AI-S – 1981

To moment, w którym system staje się bardziej cywilizowany.

• Rozwinięcie AI.
• Znormalizowana praca przysłony (co ma znaczenie dla trybów P i S).
• Lepsza współpraca z automatyką ekspozycji.

Dla wielu purystów AI-S to szczyt mechanicznej perfekcji Nikona. Nota bene również wszystkie obiektywy Nikon Series E są obiektywami AIS.

AI’d

To obiektywy Non-AI przerobione na AI.
Nie fabryczne, ale zmodyfikowane – zwykle bezpieczne w użytkowaniu na nowszych korpusach, o ile modyfikacja została wykonana poprawnie.

AF (1986)

• Pierwsze obiektywy autofocus.
• Napęd w korpusie (śrubokręt).
• Słyszalne, wolniejsze ustawianie ostrości.

AF-D

• Rozwinięcie AF.
• Przekazują do aparatu informację o odległości (Distance).
• Lepsze działanie pomiaru błysku 3D.

Charakterystyczne szkła lat 90., dziś często niedoceniane.

AF-S

Silnik SWM (Silent Wave Motor) w obiektywie. AF-S = Auto Focus-Silent Wave Motor

• Szybsze i cichsze ustawianie ostrości.
• Pełna kompatybilność z korpusami bez silnika AF (np. D3xxx, D5xxx).

AF-P

Silnik krokowy. AF-P = Auto Focus-Pulse Motor

• Bardzo płynny AF, idealny do wideo.
• Wymaga nowszych korpusów.

4. Oznaczenia optyczne – co oznaczają skróty?

ED (Extra-low Dispersion)

Soczewki niskodyspersyjne.

• Redukcja aberracji chromatycznej.
• Wyższa ostrość i czystszy kontrast.

FL (Fluorite)

Elementy fluorytowe o właściwościach przewyższających szkło ED.

• Lżejsze od szkła optycznego.
• Stosowane w profesjonalnych teleobiektywach do korekcji aberracji chromatycznej.

Aspherical (ASP)

Soczewki asferyczne.

• Redukcja dystorsji i aberracji sferycznej.
• Mniej elementów, lepsza jakość.

Nano Crystal Coat (Nano)

Powłoki przeciwodblaskowe.

• Redukcja flar i blików.
• Lepszy kontrast pod światło.

VR (Vibration Reduction)

Stabilizacja optyczna w obiektywie.

• Kompensacja drgań.
• Zwykle 3–5 EV skuteczności.

SWM (Silent Wave Motor)

Ultradźwiękowy silnik AF.

• Szybki, precyzyjny, cichy.

5. Lustrzanki cyfrowe

Cyfrowe lustrzanki Nikona to naturalna ewolucja systemu F. Modele takie jak Nikon D700 czy Nikon D850 stały się ikonami fotografii cyfrowej.

Ważne oznaczenia:

• FX – pełna klatka
• DX – matryca formatu APS-C

Obiektywy DX są projektowane pod mniejszy sensor.

W 2018 Nikon wprowadził bagnet Z:

• Większa średnica (55 mm).
• Krótsza odległość rejestrowa.
• Lepsze możliwości projektowania jasnych obiektywów.

Obiektywy Z oznaczane są jako Nikkor Z. W obrębie gamy optyki Nikkor Z należy wyróżnić linię S-Line o wyższej jakości mechaniki i optyki.

7. Najważniejsze rzeczy, które warto zapamiętać

• Non-AI ≠ AI /AIS– różnica konstrukcyjna i potencjalne ryzyko uszkodzenia korpusu.
• AF/AF-D ≠ AF-S/AF-P – różny napęd ustawiania ostrości.
• ED, FL, Nano – dotyczą konstrukcji optycznej, nie autofokusa.
• DX i FX – różny format matrycy.

System F i Z są różne mechanicznie, ale adapter FTZ pozwala łączyć te dwa światy.

Podsumowanie

System Nikona to nie tylko aparaty i obiektywy. To sześć dekad ewolucji, kompatybilności i inżynierskiej konsekwencji.

Od Nikon F po Nikon Z9, od Non-AI po S-Line – każda generacja zostawiła swój ślad. I choć oznaczenia mogą wydawać się skomplikowane, w rzeczywistości tworzą logiczną mapę rozwoju technologii.

Jeśli fotografujesz Nikonem – zrozumienie tej terminologii pozwoli Ci świadomie wybierać sprzęt, łączyć stare z nowym i nie dać się złapać na marketingowe skróty.

Bo w Nikonie skrót zawsze coś znaczy.