Canon przed erą EOS: kompendium systemów R, FL, FD i oznaczeń optyki manualnej

Zanim pojawił się bagnet EF i autofokus, zanim elektronika zaczęła przejmować kontrolę nad ostrością i przysłoną, Canon budował swoją pozycję w świecie lustrzanek na czystej mechanice. Dźwignie, sprężyny, precyzyjnie frezowane pierścienie i systemy blokujące, które miały jedno zadanie: działać bezbłędnie.

Systemy R, FL i FD to kolejne etapy tej ewolucji. To historia ciągłego udoskonalania – od prostych rozwiązań po dopracowaną inżynierię manualną, która w latach 70. osiągnęła bardzo wysoki poziom. Aż do momentu, gdy w 1987 roku Canon podjął odważną decyzję: porzucić dotychczasowe mocowania i przejść na zupełnie nowy system EOS.

To nie jest wyłącznie historia techniczna.
To fundament wiedzy dla każdego, kto dziś kupuje, adaptuje albo kolekcjonuje klasyczne szkła Canona.

Tabela porównawcza systemów R / FL / FD / new FD

Cecha	Canon R	Canon FL	Canon FD (breech-lock)	Canon new FD
Lata produkcji	1959–1964	1964–1971	1971–1979	1979–1987
Typ mocowania	Bagnet z pierścieniem blokującym (breech-lock)	Bagnet z pierścieniem blokującym (breech-lock)	Bagnet z pierścieniem blokującym (breech-lock)	Wewnętrzny mechanizm blokujący
Automatyka przysłony	Brak	Półautomatyczna	Pełna	Pełna
Pomiar światła przy otwartej przysłonie	Nie	Ograniczony	Tak	Tak
Sposób montażu	Obrót zewnętrznego pierścienia blokującego	Obrót zewnętrznego pierścienia blokującego	Obrót zewnętrznego pierścienia blokującego	Obrót wewnętrznego elementu bagnetowego
Masa konstrukcji	Ciężka	Ciężka	Dość ciężka	Lżejsza
Kompatybilność z FD	Z ograniczeniami	Częściowa	Tak	Tak
Charakter kolekcjonerski	Wysoki	Wysoki	Bardzo wysoki	Wysoki

---

Ewolucja mocowań

Canon R (1959–1964)

Pierwszy system lustrzanek Canona był konstrukcją pionierską. Manualna przysłona, wczesna forma pierścienia blokującego i rozwiązania, które dziś wydają się archaiczne, ale wtedy wyznaczały kierunek.

To sprzęt z czasów, gdy fotograf był w pełni odpowiedzialny za każdy parametr ekspozycji.
Dziś system R ma przede wszystkim znaczenie kolekcjonerskie – to fragment historii, który pokazuje, od czego Canon zaczynał swoją drogę w świecie lustrzanek małoobrazkowych.

Canon FL (1964–1971)

FL był naturalnym rozwinięciem systemu R. Wprowadzono półautomatyczną przysłonę i lepszą współpracę z pomiarem światła.

Kluczowe: zachowana z systemu Canon R odległość rejestrowa 42 mm – taka sama jak później w FD. To właśnie dzięki temu wiele obiektywów serii R i FL można dziś bez problemu używać w systemie FD.

FL to moment przejściowy. System dojrzewa, ale jeszcze nie osiąga swojej pełnej formy.

Canon FD (1971–1979)

Tu zaczyna się złota era manualnego Canona.

W klasycznym FD – tak jak w R i FL – nadal stosowano system breech-lock: obraca się zewnętrzny pierścień blokujący, natomiast sam obiektyw pozostaje nieruchomy. To rozwiązanie zapewniało:

• stabilność połączenia,
• minimalne zużycie bagnetu,
• powtarzalność ustawienia.

FD to system projektowany z myślą o profesjonalistach. Mechanika jest solidna, ciężka, ale niezwykle precyzyjna. To właśnie w tej epoce powstały jedne z najbardziej cenionych konstrukcji optycznych Canona.

Canon new FD (1979–1987)

Pod koniec lat 70. Canon zmienił konstrukcję mocowania. W new FD:

• nie obraca się zewnętrzny pierścień,
• obraca się wewnętrzny element bagnetowy zintegrowany z konstrukcją obiektywu,
• tubus pozostaje nieruchomy a przy tym jest bardziej kompaktowy.

Efekt? Mniejsza masa, szybszy montaż i nowocześniejsza ergonomia. ale kosztem bardziej skomplikowanej konstrukcji wewnętrznej obiektywów.

To rozwiązanie było czymś pomiędzy klasycznym breech-lock a późniejszym bagnetem znanym z systemu EOS. new FD to ostatni etap manualnej ewolucji przed rewolucją elektroniczną.

Obiektywy AC

Oznaczenie AC w obiektywach FD systemu Canona odnosi się do rzadkiej serii AC (AutoFocus Compact) zaprojektowanej wyłącznie do współpracy z aparatem Canon T80 z 1985 roku. Była to przejściowa próba wprowadzenia autofokusa jeszcze w ramach bagnetu FD – zanim powstał system EF. Silnik AF nie znajdował się w korpusie, lecz w samym obiektywie, a komunikacja odbywała się przez dodatkowe styki w bagnecie. W praktyce powstały trzy modele: 35–70 mm f/3.5–4.5, 50 mm f/1.8 oraz 75–200 mm f/4.5. Seria AC była technologicznie ciekawym, lecz krótkotrwałym eksperymentem – kompatybilnym wyłącznie z T80 i stanowiącym dziś raczej historyczną ciekawostkę niż pełnoprawny system AF.

Powłoki: S.C. i S.S.C.

W latach 70. Canon coraz większą wagę przykładał do powłok przeciwodblaskowych.

S.C. – Spectra Coating
Podstawowa powłoka redukująca odbicia i poprawiająca kontrast.

S.S.C. – Super Spectra Coating
Zaawansowana, wielowarstwowa powłoka zwiększająca odporność na flary i podnosząca mikrokontrast.

W serii new FD Canon zrezygnował z oznaczenia S.S.C., ponieważ wszystkie obiektywy posiadały tę powłokę standardowo.

Wyjątek: Canon nFD 50mm F1.8 – wyposażony w powłoki S.C.

Oznaczenia technologiczne

L – Luxury
Profesjonalna linia wykorzystująca szkło specjalne i bardziej zaawansowaną optykę.

Fluorite
Element z kryształu CaF₂ redukujący aberrację chromatyczną. Czasem skracane w oznaczeniu obiektywu do „F”, na przykład Canon FL-F 500mm F5.6 (FL to symbol mocowania Canon FL, a F to skrót od Fluorite)

UD – Ultra Low Dispersion
Szkło o bardzo niskiej dyspersji, ograniczające kolorowe obwódki.

ASPHERICAL / AL
Element asferyczny redukujący aberrację sferyczną i poprawiający ostrość przy pełnym otworze.

Oznaczenia funkcjonalne

TS – Tilt-Shift
Kontrola perspektywy i płaszczyzny ostrości – szczególnie w fotografii architektury. Był jeden taki obiektyw w linii Canon sprzed ery autofokusa: Canon FD 35mm F2.8 TS,

Macro
Konstrukcje umożliwiające odwzorowanie 1:2 lub 1:1.

IF – Internal Focusing
Wewnętrzne ogniskowanie bez wysuwania tubusu – wygoda i lepszy balans.

Numeracja seryjna FD

Typowo:

• pierwsza litera – fabryka,
• pierwsza cyfra – rok w dekadzie,
• druga cyfra lub symbol – miesiąc produkcji.

W serii new FD system bywa uproszczony, ale nadal pozwala z dużą dokładnością oszacować okres produkcji obiektywu – co ma znaczenie przy zakupach kolekcjonerskich.

Dlaczego system FD wciąż ma znaczenie?

Bo to ostatni moment, gdy Canon doprowadził manualną inżynierię do bardzo wysokiego poziomu, zanim przeszedł w pełni w elektronikę.

FD to:

• precyzja,
• mechaniczna kultura pracy,
• świadome fotografowanie,
• optyka projektowana bez kompromisów, bo wtedy nie było automatycznych korekt wad optycznych w aparatach.

Dziś obiektywy FD żyją drugim życiem – adaptowane do bezlusterkowców, kolekcjonowane, wykorzystywane w filmie i fotografii artystycznej.

To szkła, które wymagają uważności. Ale w zamian oferują coś, czego nie da się zapisać w specyfikacji: charakter.

A historia systemów R, FL i FD pokazuje jedno – zanim nastała era autofokusa, Canon już wiedział, jak budować narzędzia dla świadomych fotografów.